Bẫy tư duy (Thư 58G)

58G-WP-cover

Xuyên Mộc, 29/12/2015

Anh Năm thương! Em vừa đọc lại thư IV của anh. Cảm ơn anh thật nhiều đã chịu khó viết lại về phát hiện neutrino có khối lượng, dẫn đến giải Nobel vật lý 2015 cho hai nhà khoa học Nhật và Canada. Em chưa nhận được sách về Mô hình chuẩn mà anh gửi. Nhưng em cũng có một tí kiến thức về cái này. Thư 51A em có đề cập đến hạt neutrino như một giải pháp cân bằng năng lượng trong thế giới vi mô nhờ nó không có khối lượng nhưng có động năng lớn. Giờ mà chứng minh được nó có thể thay đổi trạng thái để có khối lượng thì quả là tạo nên thách thức lớn cho Mô hình chuẩn. Em đang háo hức chờ xem quyển sách anh gửi để hiểu rõ hơn về những hệ quả của phát hiện mới. Nhưng bao giờ cũng vậy, những kết quả thực nghiệm sẽ dẫn đến những lý thuyết mới giúp hiểu chính xác hơn về Tự nhiên, từ đó sẽ đưa đến những đột phá công nghệ ghê gớm. Anh và em chưa quá già để không được chứng kiến những công nghệ này đâu J. Nhớ lại cái thời anh em mình còn học ở ĐHBK đến giờ, công nghệ đã tiến còn hơn vũ bão.

Hồi cấp 3, em bước vào nghề điện tử với công nghệ bóng đèn điện tử, sau đó là đến công nghệ bán dẫn – những con transitor. Cái TV đầu tiên ba mua trước 1975 là loại kết hợp cả bóng đèn điện tự và transitor. Nó đã trở thành “nạn nhân” của sự tò mò của em. Năm lớp 11 (1983) em đã có ý tưởng sao không gom bao nhiêu mạch rườm rà trong các TV, radio, amplifier vào một mạch chung cho gọn. Đương nhiên, em không đủ kiến thức để trả lời câu hỏi này nhưng vẫn ấp ủ nó. Khi vào đại học (1984) em đem ý tưởng này trình bày với một ông thầy và nhận được câu trả lời là: “Đừng nghĩ viễn vông. Nếu làm được như vậy thì bao nhiêu tiến sĩ tài giỏi của Liên Xô đã làm từ lâu rồi” . Khi học đến môn vật liệu bán dẫn (semi – conductor) thì em lại càng tin rằng ý tưởng của mình là khả thi. Nhưng điều kiện thời đó, chỉ học lý thuyết suông và cũng chỉ trong sách của Liên Xô và Đông Âu, không hề được biết đến thực tế công nghệ của Mỹ, Nhật, châu Âu nên em chỉ đành ôm ấp ý tưởng của mình như những giấc mơ đẹp. Cũng may là không bị “Giấc mơ con đè nát cuộc đời con” như Chế Lan Viên làm thơ. Sau này, khoảng những năm 1994 – 1995, khi đọc được các sách báo nước ngoài em mới biết được rằng gần như cùng lúc với khi em ấp ủ ý tưởng trên, có một du học sinh của Nhật đang học ở một đại học Mỹ cũng nảy sinh ý tưởng tương tự. Cậu ấy trình bày nó với giáo sư của mình và kết quả là một dự án nghiên cứu được đại học này tài trợ. Vài năm sau họ cho ra đời công nghệ IC (Integrated Circuit – Mạch tích hợp) và dẫn đến một đề án thương mại khổng lồ, làm thay đổi cả ngành công nghiệp điện tử thế giới (Khoảng 1986 tin tức về IC đã xuất hiện trong trường nhưng ông thầy nói trên vẫn cho rằng đó là tin đồn. Đến những năm 1987 – 1988 thì những con IC đã vào VN qua con đường thủy thủ viễn dương). Sự phát triển tiếp tục của nó dẫn đến các con chip ngày nay. Không biết có bao nhiêu sự vô tình bóp chết ý tưởng sáng tạo như trên.

Em nhắc lại câu chuyện này với mong muốn anh tiếp em một tay để nuôi dưỡng ý tưởng sáng tạo cho giới trẻ. Nhiều người không vượt qua được “Bẫy tư duy”, không những tự trói buộc chính mình mà còn cản trở người khác. “Bẫy tư duy” là từ em dùng để chỉ sự mắc kẹt của những người có thói quen xác lập trạng thái không thể thường trực cho ý chí của mình. Họ luôn phản ứng với những cái lạ, cái mới, cái hay khác thường; với những gì mà họ không tự tin hoặc cảm thấy bị đe dọa bằng cách nói không với chúng. Não người vận hành để cung cấp những thông tin, lý lẽ mà chủ nhân nó mong muốn. Vì vậy khi ấn định là không thể thì các suy nghĩ và hành động của mình sẽ theo hướng cố gắng chứng minh là mình đúng – tức là làm cho mình và những người liên quan thấy đó là không thể. Trong những trường hợp cực đoan, người ta còn nỗ lực phá hoại những công việc của những người đang chứng minh là có thể. Trường hợp cực đoan như vậy mà rơi vào những người có quyền lực thì tai hại đến thế nào. Nhưng đó lại là những trường hợp phổ biến trong xã hội. Những người tự ti rất thường mắc bẫy tư duy. Họ không những nghĩ mình không thể mà luôn hoài nghi sự có thể của người khác. Nếu họ là những người có quyền lực thì họ sẽ tự cho mình cái quyền bảo đảm sự an toàn. Kết quả là bóp chết sáng tạo. Chỉ những người tự tin và có thái độ khoa học mới vượt qua được bẫy tư duy. “Người ta to thế còn không làm được” là câu mà ta cần tránh nói với giới trẻ. Nó tạo ra định kiến dẫn đến sập bẫy tư duy. Nếu ta nhìn thấy khó khăn thì hãy chỉ ra và phân tích một cách khoa học, chứ đừng truyền hoặc áp đặt sự tự ti bằng câu nói trên. Trên đời này thiếu gì người to, cái lớn hơn mình. Nói như vậy sẽ ấn định sự thui chột ý chí của bọn trẻ, không bao giờ dám vượt qua những thứ to lớn hơn mình và mãi mãi nhỏ bé. Quyển Quốc gia khởi nghiệp kể chuyện một công ty tí hon mới thành lập của Israel đã dám phát triển một phần mềm chống gian lận thương mại điện tử bằng khái niệm đơn giản: sàn lọc người tốt / người xấu – điều mà hãng VISA khổng lồ đã không thể làm được. Khiến nhiều người nghĩ rằng đó là một ý tưởng ngớ ngẩn. Nhưng Fraud Science, công ty tí hon nói trên đã thành công, khiến hãng Paypal kinh ngạc và phải nhanh chóng mua lại với giá 169 triệu USD để nó không lọt vào tay đối thủ cạnh tranh. Khi CEO của Paypal báo cáo cho CEO của eBay (công ty mẹ của Paypal) về ý định mua Fraud Science, đã nhận được câu trả lời ban đầu: “Công ty tí hon kia ở đâu ra vậy? Chúng ta dẫn đầu lĩnh vực này mà”.

Anh lưu ý bọn trẻ nhà mình nha! Đừng để chúng rơi vào cái bẫy tư duy (thinking trap). Anh cố lên nha! Còn nhiều việc khác em sẽ trao đổi với anh sau. Năng lượng xanh vẫn là hướng chúng ta cần tập trung. No có hứng thú với lĩnh vực này là hay lắm đó. Ta sẽ làm nên chuyện thôi. Anh cứ gửi thư đều đặn cho em nha. Cảm ơn anh. Thương cả nhà.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

3 Responses to Bẫy tư duy (Thư 58G)

  1. Anonymous says:

    Ở trong tù mà anh còn tư duy được thế này. Tuyệt vời

  2. Ngay lúc này, tất cả những người đấu tranh vì dân quyền cho Việt Nam trong nước và trên thế giới đều đang hướng về anh với sự khâm phục quyết định ở lại Viêt Nam của anh để tiếp tục tranh đấu đòi chính phủ cộng sản phải thượng tôn dân quyền; cộng với sự lo lắng về tuyên bố dấu tranh tuyệt thực đến chết của anh bắt đầu từ ngày 24 tháng 5, đây cũng chính là cột mốc đúng 7 năm đánh dấu ngày công sản Việt Nam sợ hãi bắt bỏ tù anh với tội danh “âm mưu lật đổ” nhà nước.

  3. nguyễn hoàng thanh liêm says:

    Tự do cho TRẦN HUỲNH DUY THỨC

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s